Bohaterowie Cazale: opowieść o miłości, pamięci i powołaniu
Kim są twórcy kanału
Christopher i Elżbieta Szybińscy to para, której życie całkowicie odmieniło się w chwili przypadkowego odkrycia opowieści o potomkach polskich legionistów na Haiti. Co prawda nazwa kanału — cazale99 — może sugerować pojedynczego twórcę, ale za tym nowoczesnym przeznaczeniem kryje się wspólne dzieło dwóch ludzi, dla których Haiti stało się drugim domem. Ich historia nie zaczynała się jako historia o ratowaniu zapomnianej wspólnoty, lecz jako podróżników, którzy przez lata, z kamerą w ręku, przemierzyli ponad sto krajów na siedmiu kontynentach. Byli globtroterami, jak sami się nazywali, ale nie mieli pojęcia, że jednym z najważniejszych miejsc, jakie odwiedzą, będzie niewielka, górską drogą odcięta miejscowość nazwana Cazale — czyli, jak przeklęli to z nazwy, „Kazale” — na cześć pierwszego Polaka, Zalewskiego, który w 1802 roku osiedlił się w tych stronach.
Gdzie mieszkają i czym się zajmują
Obecnie Christopher i Elżbieta przebywają głównie na Haiti, gdzie kilka miesięcy w roku mieszkają w Cazale, malutkiej gminie położonej 70 kilometrów od Port-au-Prince. Ich codzienność to życie w warunkach ekstremalnej ograniczonej infrastruktury — z niestabilnym prądem, pogryzionym przez tropiki internetem i zasadniczo całkowitą niedostępnością dla turystów. Mimo to mówią, że Cazale, pomimo ubóstwa, jest dla nich „rajem na ziemi”, miejscem, gdzie „chce się wrócić jak najszybciej”. Ich działalność to nieorganiczne wsparcie lokalnej społeczności, ale działanie z pasją: prowadzenie dziecieć polonijnej telewizji internetowej CazaleTVPologne, organizowanie zajęć dodatkowych dla dzieci, montowanie koncertów i budowanie symbolicznych miejsc pamięci. A wszystko to finansowane z publicznych zbiórek, bo nie działają w ramach formalnej organizacji, a jedynie jako grupa wolontariuszy.
Od dziecka do legata: jak zaczęła się ich misja
Początkowo ich praca nie była skierowana wprost na Cazale. Wcześniej, w latach 2004–2006, w Polsce założyli Fundację Dzieci Dzieciom i uruchomili telewizję dziecięcą TV Dzieci Dzieciom, która nadawała co niedzielę o godzinie 18.18. Projekt ten zainicjował ich syn, Kamil Snoopy Szybiński, który tragicznie zginął podczas studiów w Kalifornii. Po tym wydarzeniu rodzice postanowili wcielić w życie jego marzenie — tworzenie telewizji, w której dzieci uczą się nie tylko techniki, ale i odpowiedzialności, twórczej współpracy i szacunku do innych. To właśnie to doświadczenie przyszło im z pomocą, gdy kilka lat później trafili do Cazale.
Początek ich działalności na Haiti był przypadkowy — odkryli opowieść o potomkach Polaków dzięki pracy doktoranta z Amsterdamskiego Uniwersytetu, Rypsona. Zaintrygowani, pojechali do Cazale, gdzie spotkali mieszkańców, którzy z dumą mówią, że „Polacy to dobrzy ludzie” — choć sami nie znają języka ojczystego. Wtedy zrodził się pomysł: ożywić polską tożsamość tam, gdzie została niemal całkowicie zapomniana. W 2016 roku, po przywiezieniu zużytego sprzętu z Polski, założyli Cazale Catholic TV Polonia, a w 2017 roku zorganizowali Pierwszy Dzień Solidarności Polaków z Polonią haitańską — koncert, podczas którego haitańscy uczniowie po raz pierwszy śpiewali po polsku i tańczyli poloneza.
Chronologia życia i działania
W 2017 roku ich inicjatywa zyskała nieoczekiwane potwierdzenie — ambasador Polski Agnieszka Frydrychowicz-Tekieli wyraziła podziękowania za ich pracę. To był moment, gdy z przypuszczeń i marzeń powstała rzeczywistość. Wtedy też zainicjowali budowę obelisku upamiętniającego ofiary masakry z 1969 roku, kiedy to 23 mieszkańcy Cazale, z których 21 miało korzenie polskie, zostali zamordowani na rozkaz dyktatora Duvaliera. W 2018 roku, po licznych zbiórkach, obelisk został odsłonięty — z napisem „Za Waszą i Naszą Wolność”. To był pierwszy w historii Haiti symbol polskiej obecności w przestrzeni publicznej.
W kolejnych latach ich działalność się rozszerzała: rozpoczęli współpracę z ORPEG-em (Ogólnopolskim Radę Organizacji Pozaustawowych Edukacyjnych dla Kolektywów Ćwiczebnych), wprowadzając zdalne lekcje języka polskiego dla haitańskich uczniów, a także zaczęli przygotowywać grupę dzieci i młodzieży do uczestnictwa w Światowych Dniach Młodzieży. Ich marzeniem było, aby najlepsi uczniowie mogli kiedyś studiować w Polsce.
Zmiany, które zdefiniowały ich drogę
Kluczowym momentem była śmierć Kamila Snoopy — nie tylko jako tragiczne wydarzenie, ale jako początek nowej formy pomocy. To on zapoczątkował ideę telewizji dziecięcej, a jego rodzice uczynili ją misją. Innym przełomem była decyzja założenia CazaleTVPologne zamiast nadawać tylko jako goście — to ona pozwoliła, by to właśnie mieszkańcy Cazale, a nie tylko goście z zewnątrz, byli twórcami swojej historii.
Lata 2022–2024 przyniosły dramatyczne zmiany: eskalacja przemocy gangów na Haiti spowodowała, że normalna działalność stała się niemożliwa. W kwietniu 2023 roku, gdy Cazale zostało otoczone przez uciekinierów z okupowanych przez bandy okolic, Christopher musiał ewakuować się łodzią przez Karaiby, pod ostrzałem. Ta chwila stała się dla nich punktem zwrotnym — zrozumiano, że nawet najmniejszy komfort, taki jak internet, może być uratowany tylko dzięki systemowi Starlink, który pozwolił kontynuować zdalne zajęcia.
Co przestało się pojawiać i czego unikają
Wcześniej kanał zawierał filmy o podróżyach po całym świecie, zawody skaterów, festyny religijne w innych krajach, a nawet wywiady z politykami. Dziś kanał jest skupiony wyłącznie na Cazale i jego mieszkańcach. Nie pojawiają się już tematy niepowiązane z misją — jak trzęsienia ziemi w Japonii czy mecze piłkarskie poza Haiti. Unikają również bezpośrednich oskarżeń wobec władz haitańskich, mimo że nie kryją, iż „miarka się przebrała”. Ich język to subtelna ironia: „Świat może się niewiele zmienić, ale dzieci chcą śpiewać” — to ich nieoficjalny motto.
Najważniejsze osoby
Obok Christophera i Elżbiety, kluczowymi postaciami są: matka zamordowanego w 1969 roku potomka Polaka, której wywiad pozwolił oddźwięczeć historii; ojciec Pascal, proboszcz parafii w Cazale, który sfinansował po koncercie posiłek dla dzieci; dyrektor Derismont Mesius Roobens — Haitińczyk o polskich korzeniach, który kieruje szkołą École Mixte Réparateur des Brèches i dzięki któremu duch polonijności stał się oficjalnym elementem edukacji; oraz dwie młode solistki — Jennica Perrier i Abidali Charles, które, mimo że nigdy wcześniej nie słyszały języka polskiego, śpiewają piosenki patriotyczne z niezwykłą emocją, a ich kanały na YouTube — JennicaPologne, AbidaliPologne — to symbol nowej generacji.
Sukcesy i potknięcia
Największym sukcesem była realizacja obelisku z napisem „Za Waszą i Naszą Wolność” — pierwszego takiego symbolu na Haiti. Kolejnym sukcesem było uznanie szkoły w Cazale za oficjalną szkołę polonijną, co otworzyło dostęp do programu ORPEG. Sukcesem była też integracja z polską szkołą SP173 w Warszawie, gdzie dzieci z Cazale mogły się połączyć przez internet i śpiewać razem.
Jednak byli i momenty trudne: dwa komputery Mac zostały zniszczone przez przepięcia, co sparaliżowało montaż filmów; trudności z odtworzeniem regularnych nadawań telewizji, kiedy zabrakło pieniędzy na internet; a także konieczność odwoływania spotkań, gdy sytuacja bezpieczeństwa się pogarszała. To potknięcia, ale nie porażki — po każdym znów wracali.
Filmy o wielkiej oglądalności
Największą popularnością cieszył się film "Help for polish community in Haiti" (10,930 odsłuchań) — to był ich pierwszy wielki apel. Drugi to "Za Naszą i Waszą wolność na Haiti” (12,458 odsłuchań), film o budowie obelisku. Trzeci — "Cazale 2018, a takie były tu początki" (12,271 odsłuchań) — opowieść o początkach. Wszystkie trzy to filmy, które łączą emocje z konkretnym celem: pomoc w walce z zapomnieniem.
Charakter tej opowieści
To historia o tym, jak przypadkowe spotkanie z przeszłością może zmienić całe życie — jak dwa serca z Polski zdecydowały ochronić pamięć o ludziach, których nawet nie znali, tylko dlatego, że mieli z nimi wspólny początek.